zaterdag 17 maart 2012
Uit de oude doos | Kei
Kei
Fietsend langs de Paasberg herken ik haar al van
verre aan het in de pinksterzon glinsterende en in de meiwind wapperende
witgrijze haar. Dr. Marja Wybenick. Streekhistoricus. Gekscherend ook wel
streekhysterica genoemd, omdat ze zich ooit in een recent verleden, eind vorige
eeuw, liet vastketenen aan de wereldberoemde Wooldse zwerfkei. Ze verschafte
door deze actie landelijke bekendheid. Ze protesteerde hiermee tegen een
gerucht. Er was toen sprake van dat dit populaire stukje geschiedenis weer terug
in de grond gestopt zou worden. Drie dagen later heeft men een volkomen
uitgeputte Dr. Wybenick moeten bevrijden uit haar benarde positie, nadat was
gebleken dat het gerucht was ontstaan doordat iemand na afloop van een bruiloft
onder Henxel zijn fantasie de vrije loop had gelaten. "Poh; wie protesteert d’r
now tegen ’n geruch!" was het nuchtere commentaar van de geruchtverspreidende
man. Ik zie de krantenkop weer voor me.
Ook staat ze bekend om haar uitgebreide verzameling Delfts blauwe tegeltjes. Een heel bekende is de tegel die het cd-boekje van Boh Foi Toch, ‘Veur pauwen en poeten’, siert. Een verloren gewaand meesterwerkje van Anthony van Versneveld uit het jaar 1669, voorstellende een trotse pauw naast een vrolijk springend varkentje, op een eilandje. Het tegelmuseum in Otterlo keek er met jaloerse blikken naar. Onlangs gaf de op leeftijd zijnde wetenschapster genereus haar gehele tegelcollectie cadeau aan het Veluwse museum.
Ik zie haar moeizaam bukkend in een weiland, aan
het graven. Ik stap van mijn fiets af en loop naar haar toe. Dan krijgen haar
slechtziende ogen ook mij in het vizier. “Dag Hans, alles good met ow?” “Jao,
jao ’t geet weer helemaol paletti. Maor met ów dan, wat bu’j daor toch an ’t
doon?”. Marja vertelt enthousiast over haar zoektocht naar de ‘Wischkei’. “Jao,
ik heb wat met keien, zoals i-j wel zölt wetten.” Ik glimlach en luister
verder. Dat hier de ‘Wischkei’ begraven zou moeten liggen. Een grondig
onderzoek in de archieven van het Wissche gemeentehuis leverde dat als
resultaat op. In de weilanden bij het kasteel Wisch achter de Paasberg zou de
kei begraven liggen. De kei die een belangrijke rol speelde bij de bereiding
van de goddelijke drank.
De steen, die als een stop diende voor de enige
bron met het helderste en allerzuiverste water dat zich in het stroomgebied van
de Olde Iessel bevond en beheerd werd door de heren Wisch, verder de
aanwezigheid en de eigenheid van een bijzonder soort turf uit het Aaltense Goor
droegen mede zorg voor het ontstaan van de wonderlijke drank, dat we nu nog als
Whisky kennen.
Het werd in vele tientallen kleine familie- of dorps distilleerderijtjes vervaardigd en in de eigen omgeving gedronken. Men heeft
tot nu toe altijd gemeend dat de soortnaam van het Keltische 'Uisge Beatha'
-hetgeen levenswater betekent- zou komen. Via de verbasteringen 'Uisge' (spreek
uit: wieske) en 'Usky' zou de naam Whisky ontstaan zijn.
‘Maar niks is minder waar!” vervolgt de dokter in
de streekgeschiedenis. “Als ik de kei vind, dan is het voor honderd procent
zeker dat de naam afkomstig is uit deze contreien.” “Maar waarom is van die
nijverheid niks meer overgebleven” vraag ik haar met een kritische blik. “O,
dat is ook een mooi verhaal. Je weet dat het rijpingsproces heel belangrijk is,
bij de bereiding van whisky. Dat dient te gebeuren op eikenhouten vaten. Daar
waar ook sherry in gerijpt is. Gedurende dit proces krijgt de Whisky ook z’n
houtkleur. De heren Wisch droegen daar ook zorg voor. Op een gegeven moment
kwam er een eind aan de import van sherryvaten.
Het schijnt dat toen iemand uit Etten ergens had
gelezen dat aletonnen ook geschikt zouden zijn. Niet begrijpend dat hier -op
z’n engels- biervaten bedoeld werden, gebruikte men vanaf dat moment giervaten.
Het liep toen snel bergafwaarts met de afname en productie van het levenswater.
Grote armoede onder de bevolking volgde, het oude volksrijm: ‘In Etten is niks te vretten, in Terborg wat, in Varsseveld zat.’ verhaalt daar nog over. De Schotten, de Ieren en Amerikanen namen het uiteindelijk over.
De naam Wischkei verbasterde vrij snel via Ierland in Whiskey, om uiteindelijk
als Whisky in Schotland en Canada terecht te komen.”
“Maar dat is groot nieuws. Jammer dat het nu pas
bekend wordt. Anders had men de naam Wisch niet zo snel in de afvalbak van de
geschiedenis laten verdwijnen.”
Verbijsterd wens ik haar veel succes en vervolg
mijn fietstocht onder het Wissche lover.
vrijdag 16 maart 2012
Tao in De Moespot
Toch wel weer verrassend om het gedicht op papier gedrukt te lezen. De Moespot het driemaondelijks tiedschrift van het Verbond van Nedersaksische Dialectkringen (het tijdschrift met het meest afzichtelijke omslag dat ik ken. In de 55e jaorgang ook nog eens een keer in afgrijselijke schijtkleuren uitgevoerd, maar ik begrijp dat we daar van verlost gaan worden door een geheel nieuw ontwerp; het geeft de burger hoop). Enfin, in nummer 2012/233 staat mijn gedicht Tao op blz. 22 mooi te wezen in een rustiger binnenwerk van Hendrik Jan Boer.
Ondertussen in Bredevoort
VAN VOSSENBLOND NAAR
CONTRABAS | Boekenweek 2012 in Bredevoort
Rascha
Peper deed research voor haar nieuwste boek Vossenblond. Zij ontmoette zo Frits
Laarman en leerde zo alles over zijn vak: archeozoölogie. Hij staat dan ook
model voor de hoofdpersoon van het boek Walter Tervoort. In hoeverre is fictie
en werkelijkheid één vragen wij ons af? U ook?
Rascha
Peper is er zondagmiddag 25 maart
niet bij, maar René de Zeeuw, boek-handelaar uit Bredevoort, geeft een inleiding
op haar werk en zal daarna Frits Laarman ‘ontleden’ over zijn contacten met de
schrijfster. Frits Laarman is als
archeozoöloog verbonden aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Na
de pauze is het dan tijd voor muziek. Musicus Wilton Jongmans vertelt over zijn
liefde voor de contrabas. Hij speelt al 40 jaar in symfonieorkesten en
ensembles. Wilton Jongmans is een geboren verteller over muziek, het
orkestleven en de gebeurtenissen op en onder het toneel. Dus een uniek kijkje
in het culturele leven van een muzikant.
Literatuur,
archeozoölogie en muziek zijn dus de onderwerpen tijdens deze ‘culturele
middag’ georganiseerd door de Vereniging Bredevoorts Boek Belang, VVV
Bredevoort en de Stichting Bredevoort Kunstmanifesatie (SBK). Iedereen die in
het kader van de culturele vriendschap aan wil schuiven, is welkom in Café De Zwaan, Prinsenstraat 7, Bredevoort.
Aanvang is 14.30 uur en als het niet
een al te groot ongemak is wordt een vrije gift zeker gewaardeerd.
donderdag 15 maart 2012
Ondertussen in Twente
Het wordt spannend bij de Willem Wilmink Gedichtenwedstrijd. Lees hier meer>
Lees eventueel ook mijn inzending Hondenleven | Anno 2040> die in ieder geval niet bij de eerste tien eindigde, zie ik tot mijn grote verdriet. Wawaoeiw, wawaoeiw, ...;-)
Ondertussen in Westendorp | Columnistentreffen
Café De Vos Westendorp | V.l.n.r.: Irene van der Aart, André van Gessel,
Bert Scheuter, Hans Mellendijk en Frans Miggelbrink
Bert Scheuter, Hans Mellendijk en Frans Miggelbrink
Intussen ook in levende lijve kennis gemaakt met André van Gessel, de zangerdichter die de betreurde 'Hulzer' Willem Wilterdink is opgevolgd als columnist. Hier de geanimeerde ontmoeting met de overige scribenten van Door Achterhoekse Ogen (de zaoterdagcolumn in de Achterhoekse edities van de Gelderlander) in Café De Vos te Westendorp. Chef Eelco is inmiddels uit de 'stationsrestauratie' (B.S.) vertrokken. Nog dank voor de bitterballen en consumpties.
woensdag 14 maart 2012
Erica | Am Erica
Toch wonderlijk dat twee ver uit elkaar liggende dorpen met bijna dezelfde naam, het Drentse Erica> en het Limburgse America> [beide vernoemd naar de Latijnse naam voor dopheide>], een belangrijke rol spelen in de Nederlandse dialectmuziekbeweging; Skik, Daniël Lohues uit Erica en Rowwen Hèze, Jack Poels uit America. Zo verwonderlijk wellicht ook weer niet. Ik heb al wel eens ergens gelezen dat eind 1800 Drentse veenwerkers verhuisden naar de nieuwe veenkolonie in Limburg en daar toen America hebben gesticht (Am Erica: aan de heide, anderen denken dat het hier volksetymologie> betreft).
dinsdag 13 maart 2012
De stille week | Tenebrae resposoriae
In de stille week van 2012 komt het Oost Nederlands Kamerkoor> ONK met een bijzonder project. Op witte donderdag, goede vrijdag en stille zaterdag (5-6-7 april 2012) worden 27 stukken uitgevoerd (elke avond negen) die samen de zo genaamde Tenebrae vormen. Oorspronkelijk ging het daarbij om de zogenaamde donkere metten, die - ten opzichte van de gewone metten als onderdeel van het dagelijks ritueel - aanzienlijk waren uitgebreid. De 27 responsoriae volgen het lijdensverhaal van Christus, vanaf de Olijfberg ("In Monte Oliveti") tot de graflegging ("Sepulto Domino"). Veel componisten hebben (onderdelen) van de Responsoriae op muziek gezet. Wij hebben gekozen voor Marc'Antonio Ingegneri, Orlando di Lasso en Tomas Luis de Victoria (donderdags in Bredevoort), Jan Dismas Zelenka en Francis Poulenc (vrijdags in Varsseveld) en Carlo Gesualdo (zaterdags in Doetinchem). Tussen de muziek door zorgt het Bredevoortse dichtercollectief De Omsmeders voor toepasselijke teksten en gedichten. Dit belooft een bijzondere spirituele ervaring te worden, waarvan u maximaal kunt genieten door een passe-partout te nemen.
Wim van Til, Bert Scheuter en Hans Mellendijk op Witte Donderdag in de Sint Joriskerk te Bredevoort | Nico Arts, Ria Moons en Ankh Gussinklo op Goede Vrijdag in de Laurentiuskerk te Varsseveld | André van Sabben, Helma Snelooper en Dick Molenaar op Stille Zaterdag in de Sint Martinuskerk te Wijnbergen, Doetinchem.
Denktanks | Maak me niet gek
Foto: © FRAN/CK MRT 2012
Ook in de wereld van de DENKTANKS zelf wordt niet stilgestaan en nagedacht over andere varianten en mogelijkheden, zie hier op blog DES AL NIET TE MIN deze ingenieuze proefopstelling>
maandag 12 maart 2012
Abonneren op:
Posts (Atom)