Luxor Theater en Stichting Henrick Baderorgel presenteren hun jaarlijkse stille film met orgelbegeleiding door Berry van Berkum.
De Russische Revolutie van 1917 had een grote impact op de filmproductie. De censuur uit het tsarentijdperk verdween en het duurde even voordat de Communistische Partij volledige controle bezat over wat er gedistribueerd mocht worden. In de tussentijd was er een behoorlijke mate van vrijheid.
Het sigarettenmeisje van Mosselprom, van regisseur Joeri Zieliaboezjki, een film uit 1924, is een product van die vrijheid. Een groter contrast met Eisensteins iconische revolutieklassieker Pantserkruiser Potemkin van één jaar later is niet denkbaar.
Het sigarettenmeisje van Mosselprom is het verhaal van de jonge Zina, een sigarettenverkoopster op straat (Mosselprom was de Moskouse plattelandscoöperatie voor consumentenproducten) die wordt ‘ontdekt’ door een filmploeg en het hof wordt gemaakt door drie aanbidders: een stuntelige accountant, een charmante cameraman en een Amerikaanse zakenman die ‘haute couture’ naar de Sovjet-Unie brengt.
Het sigarettenmeisje van Mosselprom, aangeprezen als ’s werelds eerste romantische komedie, biedt een zeldzaam en intrigerend inkijkje in het leven in Moskou van honderd jaar geleden, samen met een beeld van hoe gewone Russen zichzelf zagen en hun voorzichtige nieuwsgierigheid naar Amerika. We zien het Rode Plein, volgepropt met trams, handkarren en paardenkarren, met de beroemde Sint-Basiliuskathedraal op de achtergrond, en woonwijken die laten zien dat de Russische hoofdstad na de revolutie nog volop in ontwikkeling was: vervallen pensions staan zij aan zij met nieuw gebouwde filmstudio’s langs brede, stoffige boulevards.
Ideologisch geschoolde critici waren geschokt dat het publiek de voorkeur gaf aan komedies die volgens ‘kapitalistische normen’ waren gemaakt, in plaats van het verhaal van een jongen die een meisje op een tractor ontmoet en verliefd op haar wordt wanneer ze een medaille krijgt voor het oogsten van 50 ton aardappelen. Maar het publiek trok haar eigen plan en maakte van Het sigarettenmeisje van Mosselprom het grootste kassucces van de jaren ’20.
Joelija Solntseva
Speciale aandacht verdient hoofdrolspeelster Joelija Solntseva (1901-1989), die in 1924 als 23-jarige de grote publiekslieveling van Rusland werd met twee films die allebei klassiekers wer-den: de sciencefictionfilm Aelita: Koningin van Mars en dus Het sigarettenmeisje van Mosselprom.
A Star was Born, zou je denken. Maar het liep anders. Joelija Solntseva zou haar dagen niet vóór maar achter de camera slijten. Nadat ze in 1928 de Oekraïense filmregisseur Oleksandr Dovzjen-ko ontmoette, met wie ze een jaar later trouwde, gaf ze het acteren eraan en werkte ze als regis-seur bij de studio’s van de Oekraïense Filmadministratie, de Moskouse filmfabriek Sojoezkino en de Kievse filmfabriek. Eerst samen met haar man, na zijn dood (in 1956) alleen.
Op het filmfestival van Cannes in 1961 won Solntseva de prijs voor Beste Regisseur met haar film Kroniek van de vlammende jaren. Ze was daarmee de eerste vrouw die deze prijs in ont-vangst mocht nemen. En het duurde 56 jaar, voordat ze, in 2017, gezelschap kreeg Sofia Coppola, die als tweede vrouw deze prijs won voor haar film The Beguiled.
